Lisanssız Elektrik Üretim Tesisleri ve İlişkili Tüketim Tesislerinin Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar Yayımlandı
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun (“Kurul”) 30 Nisan 2026 tarihli toplantısında alınan 14531 sayılı karar ile kabul edilen “Lisanssız Elektrik Üretim Tesisleri ve İlişkili Olduğu Tüketim Tesislerinin Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar” (“Usul ve Esaslar”), 5 Mayıs 2026 tarihli ve 33244 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
İlgili düzenlemeye buradan ulaşabilirsiniz.
Usul ve Esaslar’ın amacı; Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin (“Yönetmelik”) 26 ncı maddesi kapsamında üretim ve/veya tüketim tesislerine ilişkin piyasa işletmecisi tarafından yürütülecek mahsuplaşma işlemlerine dair hususların belirlenmesidir.
Usul ve Esaslar ile:
• Mahsuplaşma işlemlerine dahil edilecek tüketim tesisleri ile lisanssız elektrik üretim tesislerinin aynı vergi kimlik numarasına (“VKN”) sahip gerçek veya tüzel kişilere ait olması zorunluluğu öngörülmüş,
• Mahsuplaşma amacıyla bir veya daha fazla grup oluşturulabilmesi imkanı ve aynı grupta yer alacak tüketim tesislerinin aynı abone grubuna dahil olması zorunluluğu getirilmiş,
• Bedelli üretim limitinin tüketim tesisi bazında Lisanssız Üretim Modülüne (“LÜM”) kaydedilmesi ve kalan limitin piyasa işletmecisi tarafından takip edilmesi kuralı netleştirilmiş,
• Bedelli üretim limitinin tükenmesinin ardından şebekeye verilen ihtiyaç fazlası üretim miktarının, sistem kullanım bedeli ödemeli miktar olarak nitelendirileceği öngörülmüş,
• Mahsuplaşma işlemleri sonucunda üretim miktarlarının yükleneceği bedelli, sistem kullanım bedeli ödemeli ve bedelsiz sanal sayaç yapısı oluşturulmuş,
• Şebeke işletmecileri ve görevli tedarik şirketlerinin sorumlulukları ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
İşbu bilgi notunda Usul ve Esaslar ile getirilen temel düzenlemeler ilgili başlıklar altında açıklanmıştır.
I. Genel Esaslar
a) VKN Birliği Zorunluluğu
Mahsuplaşma işlemleri kapsamında yer alacak tüketim tesisleri ile lisanssız elektrik üretim tesislerinin aynı VKN’ye sahip gerçek veya tüzel kişilere ait olması zorunlu tutulmuştur. Bir takvim yılı içerisinde ilgili gerçek veya tüzel kişinin VKN’sinin değişmesi durumunda söz konusu değişiklik, bir sonraki takvim yılından itibaren mahsuplaşma işlemlerinde kullanılmak üzere ilgili tüm şebeke işletmecilerine bildirilir.
b) Grup Oluşturma ve Abone Grubu Şartı
Gerçek veya tüzel kişiler, Yönetmelik ile Usul ve Esaslar’da belirtilen koşulları sağlamak kaydıyla mahsuplaşma amacıyla bir veya daha fazla grup oluşturabilecektir (Yönetmelik’in 28’inci maddesinin yedinci fıkrası hükümleri saklıdır). Aynı grupta yer alacak tüketim tesislerinin aynı abone grubuna dahil olması zorunludur.
Üretim ve tüketim tesisleri, bir takvim yılı içerisinde farklı fatura dönemlerinde aynı VKN’ye ait başka bir grupla ilişkilendirilebilecektir. Bir tüketim tesisinin farklı bir gruba aktarılması halinde ise o tüketim tesisine ait kalan bedelli üretim limiti de yeni gruba devredilecektir.
c) Tedarikçi Seçme Hakkı ve Tarife Uygulaması
Üretim tesisi ile birden fazla tüketim tesisinin ilişkilendirilmesi halinde, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin (“DUY”) 17 nci maddesinin ilgili bentleri kapsamında oluşturulan kategoride yer alan tüketim tesisleri ile enerjisini organize sanayi bölgesi veya endüstri bölgesi (“OSB/EB”) dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilerden alan tüketim tesisleri hariç olmak üzere tüm tesislerin tedarikçi seçme hakkını kullanması ve tek bir tedarikçiden enerji alması zorunludur. Mahsuplaşmada Kurul tarafından onaylanan faaliyet bazlı tarife fiyatları esas alınmaktadır.
d) Kurulu Güç Sınırı
İlgili şebeke işletmecisi tarafından, ilgili saatte LÜM’e lisanssız elektrik üretim tesisinin kurulu güç değeri ile üretilebilecek toplam üretim miktarından daha yüksek üretim miktarı kaydedilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Kayıt yapılması halinde ise kurulu güç değerinin üzerindeki üretim miktarı mahsuplaşma işlemlerinde ve bedelli ihtiyaç fazlası üretim miktarının tespitinde dikkate alınmamaktadır.
II. İlişkilendirme İşlemleri
a) Başvuru Süreci
Üretim ve/veya tüketim tesislerinin grup oluşturma kapsamında ilişkilendirilmesi amacıyla tesis sahibi gerçek veya tüzel kişiler tarafından Ek 1’de yer alan form eksiksiz doldurularak her bir üretim ve tüketim tesisinin yer aldığı ilgili şebeke işletmecisine ilgili fatura dönemi içerisinde başvuruda bulunulur. Şebeke işletmecisi formun bir suretini bölgesindeki ilgili görevli tedarik şirketine de iletmektedir.
İlişkilendirilen üretim ve tüketim tesislerinin aynı şebeke işletmecisinin bölgesi sınırları içerisinde olması halinde ise tesis sahibi gerçek veya tüzel kişiler tarafından Ek 1 formu ile başvuru şartı aranmamaktadır.
b) Düzeltme Sınırlamaları
Lisanssız elektrik üretim tesisi sahibi kişilerin, üretim ve/veya tüketim tesislerinin ilişkilendirme işlemlerinde geçmiş dönemlere yönelik değişiklik veya düzeltme talebinde bulunamayacağı öngörülmüştür. Ancak ETSO kodu ve grup numarası gibi unsurlarda yapılan maddi hatalarla sınırlı olmak üzere, dağıtım şirketlerince sonraki dönemlerde gerekli düzeltmeler yapılarak geçmiş dönemlere yönelik değişiklik veya düzeltme işlemi gerçekleştirilebilecektir.
Gruba tesis eklenmesi/çıkarılması veya güç değerlerinin güncellenmesi halinde Ek 1 formu güncellenerek tüm şebeke işletmecilerine başvurulmalıdır.
Yönetmelik’in 35 inci maddesi uyarınca devredilen lisanssız elektrik üretim tesisleri gruplandırma işlemlerine konu edilebilmektedir. Devredilen tüketim tesisleri ise devir alan gerçek veya tüzel kişi tarafından mahsuplaşma işlemlerine konu edilebilir. Devir halinde, devir tarihinden itibaren gerçekleşen aylık tüketim miktarları esas alınarak yeni bedelli üretim limiti hesaplanır ve LÜM’e kaydedilir.
c) Tesis Türüne Göre İlişkilendirme Kuralları
Usul ve Esaslar, üretim tesisinin türüne göre farklı ilişkilendirme kuralları öngörmektedir. Buna göre tesisler iki ana kategoriye ayrılmaktadır:
• Aynı dağıtım bölgesi şartı aranan tesisler (5 inci maddenin birinci fıkrasının (f), (g), (ğ), (ı) ve (i) bentleri) yalnızca kendi dağıtım bölgelerindeki müstakil tüketim tesisleri ve/veya (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ile aynı grupta yer alabilmektedir.
• Dağıtım bölgesi şartı aranmayan tesisler ((c) ve (h) bentleri) ise farklı dağıtım bölgelerindeki müstakil tüketim tesisleri ve/veya (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ile de gruplandırılabilmektedir.
(ç) bendi kapsamındaki tesisler için özel kurallar getirilmiştir: Bu tesisler yalnızca (h) bendi kapsamındaki bir üretim tesisi ile birlikte gruplandırılabilmektedir. Grupta oluşacak fazla üretim, (ç) bendi kapsamındaki tesisin kendi tüketimi dışında başka bir mahsuplaşma işlemine konu edilememekte ve gruba müstakil tüketim tesisi eklenememektedir. (h) bendi kapsamındaki bir tesisle ilişkilendirilmeyen (ç) bendi tesisleri ise LÜM’de tek başına mahsuplaştırılmaktadır.
(d) bendi kapsamındaki tesisler için ise 02/04/2026 tarihi belirleyici bir eşik oluşturmaktadır. Bu tarihten önce çağrı mektubu başvurusunda bulunan tesisler, (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ve/veya aynı dağıtım bölgesindeki müstakil tüketim tesisleri ile gruplandırılabilmektedir. Bu tarihten sonra başvuruda bulunan tesisler ise yalnızca aynı ölçüm noktasındaki tüketim tesisi ve/veya (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ile mahsuplaştırılabilmektedir.
III. Bedelli Üretim Limiti
Yönetmelik’in 26 ncı maddesinin on yedinci fıkrası kapsamında mahsuplaşmaya konu edilebilecek enerji miktarı, ilgili şebeke işletmecilerince tüketim tesisi bazında LÜM’e kaydedilmektedir.
Aynı takvim yılında takip eden dönemlerde kalan bedelli üretim limiti miktarının hesaplanması ve takibine ilişkin işlemler ise piyasa işletmecisi tarafından yürütülmektedir. Bedelli üretim limitinde bir değişiklik meydana gelmesi halinde ilgili şebeke işletmecisi bu değişimi gerekçesiyle birlikte LÜM’e kaydetmekle yükümlüdür.
Her fatura döneminde mahsuplaşmaya ve satışa konu edilen üretim miktarı, gruptaki her bir tüketim tesisinin bedelli üretim limitinden oransal olarak düşülmektedir. Bu oran, ilgili tüketim tesisinin bireysel bedelli üretim limitinin grubun toplam bedelli üretim limitine bölünmesiyle belirlenmektedir.
Bedelli üretim limiti tükendikten sonra üretim ve tüketim arasındaki mahsuplaşma devam etmektedir; ancak bu aşamadan sonra oluşan ihtiyaç fazlası üretim, bedelli değil sistem kullanım bedeli ödemeli miktar olarak tespit edilmektedir.
IV. Mahsuplaşma Mekanizması ve Hesaplama Yöntemi
Grup içinde bir üretim tesisi ile aynı bölgede ilişkilendirilmiş bir tüketim tesisi bulunmuyorsa, üretim tesisi sahasındaki yapı ve ekipmanların çalışması sırasında oluşan iç tüketim miktarı mahsuplaşmaya konu edilememektedir.
Piyasa işletmecisi, LÜM’e kaydedilen veriler ile Piyasa Yönetim Sistemi’ndeki (“PYS”) ölçüm noktası bilgilerini esas alarak her bir VKN’nin her bir grubu için hesaplama işlemlerini aşağıdaki sırayla yürütmektedir:
Öncelikle grubun saatlik toplam üretim miktarı, saatlik toplam tüketim miktarı ve toplam bedelli üretim limiti tespit edilmektedir. Sayaçların saatlik okunamadığı durumlarda veriler profillenerek hesaplamaya dahil edilmektedir. Ardından saatlik toplam üretimden saatlik toplam tüketim çıkarılarak ihtiyaç fazlası üretim miktarı belirlenmektedir. Üretimin tüketimden düşük olduğu saatlerde ihtiyaç fazlası sıfır kabul edilmektedir.
Saatlik üretim ve tüketim karşılaştırılarak mahsuplaşan tüketim miktarı tespit edilmekte ve bu miktar bedelli üretim limitinden düşülmektedir. Saatlik ihtiyaç fazlası üretim ile bedelli üretim limiti karşılaştırılarak sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarı belirlenmektedir. Bu miktar, grup içindeki her bir bölgeye o bölgenin saatlik üretim payı oranında dağıtılmaktadır. Son olarak, ilgili bölgenin saatlik toplam üretiminden sistem kullanım bedeli ödemeli miktar çıkarılarak bedelli üretim miktarı hesaplanmaktadır. Tüm bu veriler ilgili şebeke işletmecisi ile LÜM’de paylaşılmaktadır.
a) (ç) Bendi Kapsamındaki Tesisler İçin Özel Hesaplama
Grupta Yönetmelik’in 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında bir üretim tesisi bulunması halinde mahsuplaşma hesaplaması aşağıdaki sırayla yürütülmektedir:
Öncelikle (ç) bendi kapsamındaki üretim tesisinin saatlik üretimi, aynı ölçüm noktasındaki saatlik tüketimi ile mahsuplaştırılmaktadır. Bu mahsuplaşma sonrasında kalan ihtiyaç fazlası üretim, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması’na (“YEKDEM”) bedelsiz katkı olarak değerlendirilmekte; grup içindeki diğer tesislerin tüketimiyle mahsuplaştırılamamaktadır.
Ardından (h) bendi kapsamındaki üretim tesislerinin toplam saatlik üretimi, (ç) bendi kapsamındaki tesislerin karşılanamamış kalan saatlik tüketimlerine oransal olarak mahsup edilmektedir. Her bir tesisin saatlik tüketimi üst sınır olarak uygulanmakta; karşılanamamış fazla üretim kalması halinde işlem tekrar edilmektedir.
Tüm bu işlemler sonrasında grupta kalan ihtiyaç fazlası üretim, grubun toplam bedelli üretim limiti gözetilerek bedelli üretim miktarı olarak belirlenmektedir.
b) (d) Bendi Kapsamındaki Tesisler İçin Özel Hesaplama
(d) bendi kapsamındaki üretim tesisleri için ise hesaplama şu şekilde yürütülmektedir:
Öncelikle (d) bendi kapsamındaki üretim tesisinin üretimi, aynı ölçüm noktasındaki tüketim ile mahsuplaştırılmaktadır. İhtiyaç fazlası üretim kalması ve ilgili üretim tesisinin 02/04/2026 tarihinden önce çağrı mektubu başvurusunda bulunmuş olması halinde, bu fazla üretim aynı dağıtım bölgesindeki ilişkilendirilmiş tüketim tesislerinin ve/veya farklı ölçüm noktasındaki (d) bendi kapsamındaki tesislerin karşılanamamış tüketimleri ile mahsuplaştırılmaktadır. Grupta (h) bendi kapsamında üretim tesisi bulunması halinde bu tesisin üretimi de tüketim tesisleriyle ayrıca mahsuplaştırılmaktadır.
Mahsuplaşma tamamlandıktan sonra (d) bendi kapsamındaki tesisten şebekeye verilen enerji bedelsiz üretim miktarı olarak; (h) bendi kapsamındaki tesisten kalan ihtiyaç fazlası üretim ise bedelli üretim limiti gözetilerek bedelli üretim miktarı olarak belirlenmektedir.
c) Mesken Abone Grubu, Kademeli Tarife ve Diğer Özel Durumlar
Mesken abone grubuna ilişkin mahsuplaşma işlemleri, diğer abone gruplarından farklı olarak saatlik değil aylık bazda gerçekleştirilmektedir. Bu grup için bedelli üretim limiti sınırlaması uygulanmamaktadır. Bu noktada, “mesken” abone grubu nitelendirmesinin sınırlarının uygulamada belirsizlik yaratabilecek nitelikte olduğu; özellikle karma kullanımlı (mesken ve ticari kullanımı birlikte içeren) yapılarda hangi tüketim tesislerinin mesken abone grubunda değerlendirileceğine dair sınıflandırma uyuşmazlıklarının gündeme gelebileceği değerlendirilmektedir.
Öte yandan, üretimin YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak değerlendirilmesini gerektiren bir durum bulunmadığı sürece, gruba ait tüm üretim miktarı bedelli üretim miktarı olarak kabul edilmektedir. Aylık toplam tüketimi aşan üretim miktarı ise ihtiyaç fazlası miktar olarak tespit edilmektedir.
İlgili mevzuat hükümlerine aykırılık tespit edilmesi halinde Yönetmelik’in ilgili hükümleri uyarınca işlem tesis edilmekte olup gruba ait tüm üretim miktarı bedelsiz üretim miktarı olarak dikkate alınmakta ve bedelsiz sanal sayaca yüklenmektedir. Benzer şekilde, oluşturulan grupta yalnızca üretim verisi girişi yapılması ve/veya Usul ve Esaslar’da öngörülen koşulların sağlanmaması halinde de herhangi bir mahsuplaşma işlemi gerçekleştirilmemekte ve gruba kaydedilen üretim miktarı bedelsiz sayaca yönlendirilmektedir. Dağıtım lisansı sahibi OSB/EB tüzel kişiliğine ait gruplarda ise saatlik tüketim miktarı olarak, OSB/EB için oluşturulmuş olan uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin uzlaştırmaya esas çekiş miktarı esas alınmaktadır. Bu Usul ve Esaslar kapsamında kaydedilen gruplarda elektrik enerjisi tedariğini sınırları içerisinde yer aldığı OSB/EB’den gerçekleştiren tüketim tesisleri için ise OSB/EB’nin sayaca yüklediği saatlik tüketim miktarı dikkate alınmaktadır.
Grupta kademeli tarifeye sahip tüketim tesislerinin bulunması halinde, ilgili fatura dönemine ait aylık toplam tüketim miktarı üzerinden düşük ve yüksek kademeli tüketim miktarları ayrı ayrı hesaplanmaktadır. Fatura dönemi için hesaplanan düşük kademeli tüketim miktarına kadarlık saatlik tüketimler düşük kademe olarak, geri kalan saatler ise yüksek kademe olarak belirlenmektedir. Saatlik bazda gerçekleştirilen mahsuplaşma işleminde, ilgili saat için tespit edilmiş olan kademeli tüketim miktarları dikkate alınmaktadır.
V. Piyasa İşletmecisinin Rolü ve Sanal Sayaç Yapısı
Mahsuplaşma sonucunda üretim miktarları, piyasa işletmecisi tarafından kaynak türü bazında oluşturulan aşağıdaki üç sanal sayaca yüklenmektedir:
Bedelli sanal sayaç: Mahsuplaşan tüketim miktarı ile varsa ihtiyaç fazlası üretimin bedelli üretim limitine kadar olan kısmının yüklendiği sanal sayaçtır.
Sistem kullanım bedeli ödemeli sanal sayaç: İhtiyaç fazlası üretimin bedelli üretim limitini aşan kısmının yüklendiği sanal sayaçtır.
Bedelsiz sanal sayaç: İlgili mevzuat hükümlerine aykırılık oluşturan durumlar nedeniyle ilgili grubun tüm üretim miktarlarının yüklendiği sanal sayaçtır.
Bedelsiz sanal sayaç, görünüşte sınırlı bir kategori olmakla birlikte, Yönetmelik’in çeşitli hükümlerinde öngörüldüğü üzere çok sayıda farklı durumda devreye girmektedir. Tüketim tesisinde mücbir sebep dışı tüketim olmaması (m. 28/9), kabul tarihinden itibaren tüm ilişkili tüketim tesislerinin enerji tüketmemesi (m. 28/10), birden fazla tedarikçiden enerji alımı yapılan serbest tüketici durumunda tek tedarikçi şartının ihlali (m. 23/5), serbest bölgelerde sisteme verilen enerji (m. 23/6), ilişkilendirilen tüketim tesisi sözleşme güçlerinin Yönetmelik şartlarına aykırılığı (m. 28/5-6), ilişkilendirme dışı tüketim tesisi değişikliği (m. 28/7), kaçak tüketim tespiti (m. 28/8) ve yıllık üretim sınırı aşımı (m. 26/17) gibi hallerde üretilen enerji bedelsiz katkı olarak işlenmektedir.
Bedelsiz katkı uygulaması, üretim faaliyetini sürdürme hakkına doğrudan müdahale etmemekle beraber, üretimden kaynaklanan ekonomik değeri bütünüyle ortadan kaldırmakta ve bu yönüyle fiilen bir idari yaptırım işlevi görmektedir. Söz konusu sonucun, özellikle ihlalin salt teknik bir aksaklıktan ileri geldiği, üçüncü kişilerin eylemlerinden doğduğu ya da üreticinin iradesi ve denetimi dışındaki koşullardan kaynaklandığı hallerde üretici aleyhine uygulanmasının, ölçülülük ilkesiyle ne derece bağdaştığı ayrıca tartışmaya açık bir mesele olarak öne çıkmaktadır.
Piyasa işletmecisi, VKN, şebeke işletmecisi, grup numarası ve kaynak türü bazında hesaplanan saatlik üretim miktarlarını LÜM’de şebeke işletmecileriyle paylaşmakta ve bu miktarları ilgili sanal sayaçlara otomatik olarak kaydetmektedir.
Piyasa işletmecisi tarafından her bir grup için; mahsuplaşan saatlik tüketime karşılık tedarikçiye ödenecek tutar ile ihtiyaç fazlası üretim için lisanssız üreticiye ödenecek tutar ayrı ayrı hesaplanmaktadır. Bu tutarlar, Usul ve Esaslar’da belirlenen formüller çerçevesinde tespit edilerek görevli tedarik şirketleri tarafından Lisanssız Üretim Yıllık Toplam Ödeme Bildirimine (“LÜYTÖB”) dahil edilmektedir.
Elektrik enerjisini son kaynak tedarik tarifesi kapsamında tedarik eden tesislerde ise mahsuplaşma iki aşamalı olarak hesaplanmaktadır: Mahsuplaşılan tüketim miktarına kadar olan üretimler son kaynak tedarik tarifesi üzerinden, mahsuplaşmadan sonra kalan üretimler ise bedelli üretim limitine kadar ilgili tarife fiyatı üzerinden değerlendirilmektedir. OSB/EB ana sayacının DUY’un 17 nci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentleri kapsamında oluşturulan kategoride yer alması halinde, elektrik enerjisini şebeke sınırları içerisinde bulunduğu OSB/EB’den tedarik eden son kaynak tedarik limiti üstündeki tüketim tesisleri için de aynı hükümler uygulanmaktadır.
Sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarı esas alınarak ilgili şebeke işletmecisi tarafından sistem kullanım bedelleri hesaplanmaktadır. Görevli tedarik şirketi aracılığıyla ilgili şebeke işletmecisine ödenen ve YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak değerlendirilen enerji için ise lisanssız üretim tesisi sahibi kişilere herhangi bir fatura tebliğ edilmemektedir.
VI. Uygulama Koşulları ve Yükümlülükler
a) Şebeke İşletmecisinin Sorumlulukları
Bu Usul ve Esaslar kapsamında ilgili şebeke işletmecisi; lisanssız elektrik üretim tesisi sahibi kişiler tarafından ilişkilendirme başvurusu kapsamında teslim edilen Ek 1 formundaki bilgilerin doğruluğunu ve ilişkilendirme işleminin Yönetmelik ile Usul ve Esaslara uygunluğunu kontrol etmek ve başvuru sonucunu başvuru sahibine başvuruyu takip eden 5 iş günü içerisinde bildirmekle yükümlüdür. Bunun yanı sıra şebeke işletmecisi, LÜM’e kaydetmekle yükümlü olduğu tüm verilerin doğruluğunu ve piyasa işletmecisi tarafından belirlenen formatta zamanında kaydedilmesini sağlamak durumundadır. LÜM’e dahil olan tüketim tesisleri için DUY’un 23 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında işlem tesis edilmektedir.
Lisanssız üretim tesisi sahibi kişilerin saatlik üretim ve saatlik tüketim sayaç verileri, bedelli/bedelsiz/sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarları ve kalan bedelli üretim limitine ilişkin itiraz ve bilgi edinme talepleri başvuruyu takip eden 5 iş günü içinde karşılanmalıdır. Şebeke işletmecisi ayrıca VKN, grup numarası ve üretim tesisi bazında sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarını hesaplayarak ilgili görevli tedarik şirketiyle paylaşmakla yükümlüdür.
b) Görevli Tedarik Şirketinin Sorumlulukları
Görevli tedarik şirketleri; YEKDEM kapsamında oluşan alacak/borç tutarlarını her fatura dönemi için piyasa işletmecisinin belirlediği formatta bildirmek ve LÜM’de belirtilen tutarları Yönetmelik’teki süreler içinde ilgili tedarikçilere ve/veya lisanssız üreticilere ödemekle yükümlüdür.
Görevli tedarik şirketi ayrıca, sistem kullanım bedeli ödemeli sanal sayaca yüklenen miktara karşılık gelen bedeli LÜYTÖB’a dahil ederek tahsil etmek ve ilgili şebeke işletmecisine ödemekle yükümlüdür. Bedelsiz sanal sayaca yüklenen üretim miktarı için ise herhangi bir talepte bulunamamaktadır. Lisanssız üreticilerin tedarikçi ve tüketim tesisi bazında saatlik mahsuplaşan tüketim ve/veya ihtiyaç fazlası üretim miktarına ve tutarına ilişkin itiraz ve bilgi edinme talepleri başvuruyu takip eden 5 iş günü içinde karşılanmalıdır.
c) Sorumlu Görevli Tedarik Şirketi
Sorumlu görevli tedarik şirketi, mahsuplaşma sonucu oluşan ihtiyaç fazlası enerji bedelini lisanssız üreticiye ödemekle yükümlü tedarik şirketidir. Her takvim yılı başında, grup bazında lisanssız üretim tesislerinin toplam kurulu gücünün en yüksek olduğu bölgedeki görevli tedarik şirketi bu sıfatla belirlenmekte olup yıl içinde değişmemektedir. Sorumlu görevli tedarik şirketi, lisanssız üreticiden muvafakat alması halinde piyasa işletmecisinin hazırladığı tesis bazlı mahsuplaşma raporuna erişebilmekte ve bunu ilgili üretici ile paylaşabilmektedir.
VII. Düzeltme İşlemleri
Şebeke işletmecisi, LÜM’e kaydettiği verilerde hata tespit etmesi halinde düzeltme yapabilmektedir. Güncel döneme ilişkin düzeltmeler, DUY’un 82 nci maddesinin dördüncü fıkrasındaki takvime uygun olarak gerçekleştirilmekte; nihai mahsuplaşma sonuçları ise nihai uzlaştırma bildirim takvimi ile aynı anda LÜM’de yayımlanmaktadır.
Geçmiş dönemlere ilişkin düzeltmeler ise DUY’un 133 üncü maddesinin beşinci fıkrasındaki süre sınırına tabidir. Bu kapsamdaki güncel veriler, her ayın 20’sinden takip eden ayın 10’una kadar şebeke işletmecisi tarafından LÜM’e kaydedilmektedir. Düzeltme yapıldığında, ilgili fatura döneminden itibaren o yılın kalan tüm fatura dönemleri için mahsuplaşma işlemleri yeniden hesaplanmaktadır.
VIII. Yürürlük, Geçiş Hükümleri ve Yürürlükten Kaldırılan Düzenlemeler
Usul ve Esaslar yayımı tarihi olan 5 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Geçici 1 inci madde uyarınca, 1 Haziran 2026 tarihi itibarıyla bu Usul ve Esaslar kapsamında gerçekleştirilecek mahsuplaşma işlemleri için mevcut ve oluşturulan yeni gruplarda yer alan tüketim tesislerinin 2026 yılına ait kalan bedelli üretim limiti verisinin şebeke işletmecileri tarafından Usul ve Esaslar’ın 6 ncı maddesinde belirlenen takvime uygun olarak LÜM’e bildirilmesi gerekmektedir.
Bu Usul ve Esaslar’ın yürürlüğe girmesiyle birlikte; 24 Haziran 2023 tarihli ve 32231 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Farklı Dağıtım Ya Da Görevli Tedarik Şirketi Bölgesinde Yer Alan Üretim ve Tüketim Tesislerinin Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar” ile 11 Ağustos 2022 tarihli ve 31920 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 Ağustos 2022 tarihli ve 11098 sayılı Kurul Kararı yürürlükten kaldırılmıştır. Bu değişiklik, mahsuplaşma işlemlerine ilişkin dağınık mevzuatın tek bir düzenleme altında toplanması bakımından önemli bir adım niteliği taşımaktadır.
Daha fazla bilgi ve destek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İlgili düzenlemeye buradan ulaşabilirsiniz.
Usul ve Esaslar’ın amacı; Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin (“Yönetmelik”) 26 ncı maddesi kapsamında üretim ve/veya tüketim tesislerine ilişkin piyasa işletmecisi tarafından yürütülecek mahsuplaşma işlemlerine dair hususların belirlenmesidir.
Usul ve Esaslar ile:
• Mahsuplaşma işlemlerine dahil edilecek tüketim tesisleri ile lisanssız elektrik üretim tesislerinin aynı vergi kimlik numarasına (“VKN”) sahip gerçek veya tüzel kişilere ait olması zorunluluğu öngörülmüş,
• Mahsuplaşma amacıyla bir veya daha fazla grup oluşturulabilmesi imkanı ve aynı grupta yer alacak tüketim tesislerinin aynı abone grubuna dahil olması zorunluluğu getirilmiş,
• Bedelli üretim limitinin tüketim tesisi bazında Lisanssız Üretim Modülüne (“LÜM”) kaydedilmesi ve kalan limitin piyasa işletmecisi tarafından takip edilmesi kuralı netleştirilmiş,
• Bedelli üretim limitinin tükenmesinin ardından şebekeye verilen ihtiyaç fazlası üretim miktarının, sistem kullanım bedeli ödemeli miktar olarak nitelendirileceği öngörülmüş,
• Mahsuplaşma işlemleri sonucunda üretim miktarlarının yükleneceği bedelli, sistem kullanım bedeli ödemeli ve bedelsiz sanal sayaç yapısı oluşturulmuş,
• Şebeke işletmecileri ve görevli tedarik şirketlerinin sorumlulukları ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
İşbu bilgi notunda Usul ve Esaslar ile getirilen temel düzenlemeler ilgili başlıklar altında açıklanmıştır.
I. Genel Esaslar
a) VKN Birliği Zorunluluğu
Mahsuplaşma işlemleri kapsamında yer alacak tüketim tesisleri ile lisanssız elektrik üretim tesislerinin aynı VKN’ye sahip gerçek veya tüzel kişilere ait olması zorunlu tutulmuştur. Bir takvim yılı içerisinde ilgili gerçek veya tüzel kişinin VKN’sinin değişmesi durumunda söz konusu değişiklik, bir sonraki takvim yılından itibaren mahsuplaşma işlemlerinde kullanılmak üzere ilgili tüm şebeke işletmecilerine bildirilir.
b) Grup Oluşturma ve Abone Grubu Şartı
Gerçek veya tüzel kişiler, Yönetmelik ile Usul ve Esaslar’da belirtilen koşulları sağlamak kaydıyla mahsuplaşma amacıyla bir veya daha fazla grup oluşturabilecektir (Yönetmelik’in 28’inci maddesinin yedinci fıkrası hükümleri saklıdır). Aynı grupta yer alacak tüketim tesislerinin aynı abone grubuna dahil olması zorunludur.
Üretim ve tüketim tesisleri, bir takvim yılı içerisinde farklı fatura dönemlerinde aynı VKN’ye ait başka bir grupla ilişkilendirilebilecektir. Bir tüketim tesisinin farklı bir gruba aktarılması halinde ise o tüketim tesisine ait kalan bedelli üretim limiti de yeni gruba devredilecektir.
c) Tedarikçi Seçme Hakkı ve Tarife Uygulaması
Üretim tesisi ile birden fazla tüketim tesisinin ilişkilendirilmesi halinde, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin (“DUY”) 17 nci maddesinin ilgili bentleri kapsamında oluşturulan kategoride yer alan tüketim tesisleri ile enerjisini organize sanayi bölgesi veya endüstri bölgesi (“OSB/EB”) dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilerden alan tüketim tesisleri hariç olmak üzere tüm tesislerin tedarikçi seçme hakkını kullanması ve tek bir tedarikçiden enerji alması zorunludur. Mahsuplaşmada Kurul tarafından onaylanan faaliyet bazlı tarife fiyatları esas alınmaktadır.
d) Kurulu Güç Sınırı
İlgili şebeke işletmecisi tarafından, ilgili saatte LÜM’e lisanssız elektrik üretim tesisinin kurulu güç değeri ile üretilebilecek toplam üretim miktarından daha yüksek üretim miktarı kaydedilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Kayıt yapılması halinde ise kurulu güç değerinin üzerindeki üretim miktarı mahsuplaşma işlemlerinde ve bedelli ihtiyaç fazlası üretim miktarının tespitinde dikkate alınmamaktadır.
II. İlişkilendirme İşlemleri
a) Başvuru Süreci
Üretim ve/veya tüketim tesislerinin grup oluşturma kapsamında ilişkilendirilmesi amacıyla tesis sahibi gerçek veya tüzel kişiler tarafından Ek 1’de yer alan form eksiksiz doldurularak her bir üretim ve tüketim tesisinin yer aldığı ilgili şebeke işletmecisine ilgili fatura dönemi içerisinde başvuruda bulunulur. Şebeke işletmecisi formun bir suretini bölgesindeki ilgili görevli tedarik şirketine de iletmektedir.
İlişkilendirilen üretim ve tüketim tesislerinin aynı şebeke işletmecisinin bölgesi sınırları içerisinde olması halinde ise tesis sahibi gerçek veya tüzel kişiler tarafından Ek 1 formu ile başvuru şartı aranmamaktadır.
b) Düzeltme Sınırlamaları
Lisanssız elektrik üretim tesisi sahibi kişilerin, üretim ve/veya tüketim tesislerinin ilişkilendirme işlemlerinde geçmiş dönemlere yönelik değişiklik veya düzeltme talebinde bulunamayacağı öngörülmüştür. Ancak ETSO kodu ve grup numarası gibi unsurlarda yapılan maddi hatalarla sınırlı olmak üzere, dağıtım şirketlerince sonraki dönemlerde gerekli düzeltmeler yapılarak geçmiş dönemlere yönelik değişiklik veya düzeltme işlemi gerçekleştirilebilecektir.
Gruba tesis eklenmesi/çıkarılması veya güç değerlerinin güncellenmesi halinde Ek 1 formu güncellenerek tüm şebeke işletmecilerine başvurulmalıdır.
Yönetmelik’in 35 inci maddesi uyarınca devredilen lisanssız elektrik üretim tesisleri gruplandırma işlemlerine konu edilebilmektedir. Devredilen tüketim tesisleri ise devir alan gerçek veya tüzel kişi tarafından mahsuplaşma işlemlerine konu edilebilir. Devir halinde, devir tarihinden itibaren gerçekleşen aylık tüketim miktarları esas alınarak yeni bedelli üretim limiti hesaplanır ve LÜM’e kaydedilir.
c) Tesis Türüne Göre İlişkilendirme Kuralları
Usul ve Esaslar, üretim tesisinin türüne göre farklı ilişkilendirme kuralları öngörmektedir. Buna göre tesisler iki ana kategoriye ayrılmaktadır:
• Aynı dağıtım bölgesi şartı aranan tesisler (5 inci maddenin birinci fıkrasının (f), (g), (ğ), (ı) ve (i) bentleri) yalnızca kendi dağıtım bölgelerindeki müstakil tüketim tesisleri ve/veya (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ile aynı grupta yer alabilmektedir.
• Dağıtım bölgesi şartı aranmayan tesisler ((c) ve (h) bentleri) ise farklı dağıtım bölgelerindeki müstakil tüketim tesisleri ve/veya (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ile de gruplandırılabilmektedir.
(ç) bendi kapsamındaki tesisler için özel kurallar getirilmiştir: Bu tesisler yalnızca (h) bendi kapsamındaki bir üretim tesisi ile birlikte gruplandırılabilmektedir. Grupta oluşacak fazla üretim, (ç) bendi kapsamındaki tesisin kendi tüketimi dışında başka bir mahsuplaşma işlemine konu edilememekte ve gruba müstakil tüketim tesisi eklenememektedir. (h) bendi kapsamındaki bir tesisle ilişkilendirilmeyen (ç) bendi tesisleri ise LÜM’de tek başına mahsuplaştırılmaktadır.
(d) bendi kapsamındaki tesisler için ise 02/04/2026 tarihi belirleyici bir eşik oluşturmaktadır. Bu tarihten önce çağrı mektubu başvurusunda bulunan tesisler, (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ve/veya aynı dağıtım bölgesindeki müstakil tüketim tesisleri ile gruplandırılabilmektedir. Bu tarihten sonra başvuruda bulunan tesisler ise yalnızca aynı ölçüm noktasındaki tüketim tesisi ve/veya (h) bendi kapsamındaki üretim tesisleri ile mahsuplaştırılabilmektedir.
III. Bedelli Üretim Limiti
Yönetmelik’in 26 ncı maddesinin on yedinci fıkrası kapsamında mahsuplaşmaya konu edilebilecek enerji miktarı, ilgili şebeke işletmecilerince tüketim tesisi bazında LÜM’e kaydedilmektedir.
Aynı takvim yılında takip eden dönemlerde kalan bedelli üretim limiti miktarının hesaplanması ve takibine ilişkin işlemler ise piyasa işletmecisi tarafından yürütülmektedir. Bedelli üretim limitinde bir değişiklik meydana gelmesi halinde ilgili şebeke işletmecisi bu değişimi gerekçesiyle birlikte LÜM’e kaydetmekle yükümlüdür.
Her fatura döneminde mahsuplaşmaya ve satışa konu edilen üretim miktarı, gruptaki her bir tüketim tesisinin bedelli üretim limitinden oransal olarak düşülmektedir. Bu oran, ilgili tüketim tesisinin bireysel bedelli üretim limitinin grubun toplam bedelli üretim limitine bölünmesiyle belirlenmektedir.
Bedelli üretim limiti tükendikten sonra üretim ve tüketim arasındaki mahsuplaşma devam etmektedir; ancak bu aşamadan sonra oluşan ihtiyaç fazlası üretim, bedelli değil sistem kullanım bedeli ödemeli miktar olarak tespit edilmektedir.
IV. Mahsuplaşma Mekanizması ve Hesaplama Yöntemi
Grup içinde bir üretim tesisi ile aynı bölgede ilişkilendirilmiş bir tüketim tesisi bulunmuyorsa, üretim tesisi sahasındaki yapı ve ekipmanların çalışması sırasında oluşan iç tüketim miktarı mahsuplaşmaya konu edilememektedir.
Piyasa işletmecisi, LÜM’e kaydedilen veriler ile Piyasa Yönetim Sistemi’ndeki (“PYS”) ölçüm noktası bilgilerini esas alarak her bir VKN’nin her bir grubu için hesaplama işlemlerini aşağıdaki sırayla yürütmektedir:
Öncelikle grubun saatlik toplam üretim miktarı, saatlik toplam tüketim miktarı ve toplam bedelli üretim limiti tespit edilmektedir. Sayaçların saatlik okunamadığı durumlarda veriler profillenerek hesaplamaya dahil edilmektedir. Ardından saatlik toplam üretimden saatlik toplam tüketim çıkarılarak ihtiyaç fazlası üretim miktarı belirlenmektedir. Üretimin tüketimden düşük olduğu saatlerde ihtiyaç fazlası sıfır kabul edilmektedir.
Saatlik üretim ve tüketim karşılaştırılarak mahsuplaşan tüketim miktarı tespit edilmekte ve bu miktar bedelli üretim limitinden düşülmektedir. Saatlik ihtiyaç fazlası üretim ile bedelli üretim limiti karşılaştırılarak sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarı belirlenmektedir. Bu miktar, grup içindeki her bir bölgeye o bölgenin saatlik üretim payı oranında dağıtılmaktadır. Son olarak, ilgili bölgenin saatlik toplam üretiminden sistem kullanım bedeli ödemeli miktar çıkarılarak bedelli üretim miktarı hesaplanmaktadır. Tüm bu veriler ilgili şebeke işletmecisi ile LÜM’de paylaşılmaktadır.
a) (ç) Bendi Kapsamındaki Tesisler İçin Özel Hesaplama
Grupta Yönetmelik’in 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında bir üretim tesisi bulunması halinde mahsuplaşma hesaplaması aşağıdaki sırayla yürütülmektedir:
Öncelikle (ç) bendi kapsamındaki üretim tesisinin saatlik üretimi, aynı ölçüm noktasındaki saatlik tüketimi ile mahsuplaştırılmaktadır. Bu mahsuplaşma sonrasında kalan ihtiyaç fazlası üretim, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması’na (“YEKDEM”) bedelsiz katkı olarak değerlendirilmekte; grup içindeki diğer tesislerin tüketimiyle mahsuplaştırılamamaktadır.
Ardından (h) bendi kapsamındaki üretim tesislerinin toplam saatlik üretimi, (ç) bendi kapsamındaki tesislerin karşılanamamış kalan saatlik tüketimlerine oransal olarak mahsup edilmektedir. Her bir tesisin saatlik tüketimi üst sınır olarak uygulanmakta; karşılanamamış fazla üretim kalması halinde işlem tekrar edilmektedir.
Tüm bu işlemler sonrasında grupta kalan ihtiyaç fazlası üretim, grubun toplam bedelli üretim limiti gözetilerek bedelli üretim miktarı olarak belirlenmektedir.
b) (d) Bendi Kapsamındaki Tesisler İçin Özel Hesaplama
(d) bendi kapsamındaki üretim tesisleri için ise hesaplama şu şekilde yürütülmektedir:
Öncelikle (d) bendi kapsamındaki üretim tesisinin üretimi, aynı ölçüm noktasındaki tüketim ile mahsuplaştırılmaktadır. İhtiyaç fazlası üretim kalması ve ilgili üretim tesisinin 02/04/2026 tarihinden önce çağrı mektubu başvurusunda bulunmuş olması halinde, bu fazla üretim aynı dağıtım bölgesindeki ilişkilendirilmiş tüketim tesislerinin ve/veya farklı ölçüm noktasındaki (d) bendi kapsamındaki tesislerin karşılanamamış tüketimleri ile mahsuplaştırılmaktadır. Grupta (h) bendi kapsamında üretim tesisi bulunması halinde bu tesisin üretimi de tüketim tesisleriyle ayrıca mahsuplaştırılmaktadır.
Mahsuplaşma tamamlandıktan sonra (d) bendi kapsamındaki tesisten şebekeye verilen enerji bedelsiz üretim miktarı olarak; (h) bendi kapsamındaki tesisten kalan ihtiyaç fazlası üretim ise bedelli üretim limiti gözetilerek bedelli üretim miktarı olarak belirlenmektedir.
c) Mesken Abone Grubu, Kademeli Tarife ve Diğer Özel Durumlar
Mesken abone grubuna ilişkin mahsuplaşma işlemleri, diğer abone gruplarından farklı olarak saatlik değil aylık bazda gerçekleştirilmektedir. Bu grup için bedelli üretim limiti sınırlaması uygulanmamaktadır. Bu noktada, “mesken” abone grubu nitelendirmesinin sınırlarının uygulamada belirsizlik yaratabilecek nitelikte olduğu; özellikle karma kullanımlı (mesken ve ticari kullanımı birlikte içeren) yapılarda hangi tüketim tesislerinin mesken abone grubunda değerlendirileceğine dair sınıflandırma uyuşmazlıklarının gündeme gelebileceği değerlendirilmektedir.
Öte yandan, üretimin YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak değerlendirilmesini gerektiren bir durum bulunmadığı sürece, gruba ait tüm üretim miktarı bedelli üretim miktarı olarak kabul edilmektedir. Aylık toplam tüketimi aşan üretim miktarı ise ihtiyaç fazlası miktar olarak tespit edilmektedir.
İlgili mevzuat hükümlerine aykırılık tespit edilmesi halinde Yönetmelik’in ilgili hükümleri uyarınca işlem tesis edilmekte olup gruba ait tüm üretim miktarı bedelsiz üretim miktarı olarak dikkate alınmakta ve bedelsiz sanal sayaca yüklenmektedir. Benzer şekilde, oluşturulan grupta yalnızca üretim verisi girişi yapılması ve/veya Usul ve Esaslar’da öngörülen koşulların sağlanmaması halinde de herhangi bir mahsuplaşma işlemi gerçekleştirilmemekte ve gruba kaydedilen üretim miktarı bedelsiz sayaca yönlendirilmektedir. Dağıtım lisansı sahibi OSB/EB tüzel kişiliğine ait gruplarda ise saatlik tüketim miktarı olarak, OSB/EB için oluşturulmuş olan uzlaştırmaya esas veriş-çekiş biriminin uzlaştırmaya esas çekiş miktarı esas alınmaktadır. Bu Usul ve Esaslar kapsamında kaydedilen gruplarda elektrik enerjisi tedariğini sınırları içerisinde yer aldığı OSB/EB’den gerçekleştiren tüketim tesisleri için ise OSB/EB’nin sayaca yüklediği saatlik tüketim miktarı dikkate alınmaktadır.
Grupta kademeli tarifeye sahip tüketim tesislerinin bulunması halinde, ilgili fatura dönemine ait aylık toplam tüketim miktarı üzerinden düşük ve yüksek kademeli tüketim miktarları ayrı ayrı hesaplanmaktadır. Fatura dönemi için hesaplanan düşük kademeli tüketim miktarına kadarlık saatlik tüketimler düşük kademe olarak, geri kalan saatler ise yüksek kademe olarak belirlenmektedir. Saatlik bazda gerçekleştirilen mahsuplaşma işleminde, ilgili saat için tespit edilmiş olan kademeli tüketim miktarları dikkate alınmaktadır.
V. Piyasa İşletmecisinin Rolü ve Sanal Sayaç Yapısı
Mahsuplaşma sonucunda üretim miktarları, piyasa işletmecisi tarafından kaynak türü bazında oluşturulan aşağıdaki üç sanal sayaca yüklenmektedir:
Bedelli sanal sayaç: Mahsuplaşan tüketim miktarı ile varsa ihtiyaç fazlası üretimin bedelli üretim limitine kadar olan kısmının yüklendiği sanal sayaçtır.
Sistem kullanım bedeli ödemeli sanal sayaç: İhtiyaç fazlası üretimin bedelli üretim limitini aşan kısmının yüklendiği sanal sayaçtır.
Bedelsiz sanal sayaç: İlgili mevzuat hükümlerine aykırılık oluşturan durumlar nedeniyle ilgili grubun tüm üretim miktarlarının yüklendiği sanal sayaçtır.
Bedelsiz sanal sayaç, görünüşte sınırlı bir kategori olmakla birlikte, Yönetmelik’in çeşitli hükümlerinde öngörüldüğü üzere çok sayıda farklı durumda devreye girmektedir. Tüketim tesisinde mücbir sebep dışı tüketim olmaması (m. 28/9), kabul tarihinden itibaren tüm ilişkili tüketim tesislerinin enerji tüketmemesi (m. 28/10), birden fazla tedarikçiden enerji alımı yapılan serbest tüketici durumunda tek tedarikçi şartının ihlali (m. 23/5), serbest bölgelerde sisteme verilen enerji (m. 23/6), ilişkilendirilen tüketim tesisi sözleşme güçlerinin Yönetmelik şartlarına aykırılığı (m. 28/5-6), ilişkilendirme dışı tüketim tesisi değişikliği (m. 28/7), kaçak tüketim tespiti (m. 28/8) ve yıllık üretim sınırı aşımı (m. 26/17) gibi hallerde üretilen enerji bedelsiz katkı olarak işlenmektedir.
Bedelsiz katkı uygulaması, üretim faaliyetini sürdürme hakkına doğrudan müdahale etmemekle beraber, üretimden kaynaklanan ekonomik değeri bütünüyle ortadan kaldırmakta ve bu yönüyle fiilen bir idari yaptırım işlevi görmektedir. Söz konusu sonucun, özellikle ihlalin salt teknik bir aksaklıktan ileri geldiği, üçüncü kişilerin eylemlerinden doğduğu ya da üreticinin iradesi ve denetimi dışındaki koşullardan kaynaklandığı hallerde üretici aleyhine uygulanmasının, ölçülülük ilkesiyle ne derece bağdaştığı ayrıca tartışmaya açık bir mesele olarak öne çıkmaktadır.
Piyasa işletmecisi, VKN, şebeke işletmecisi, grup numarası ve kaynak türü bazında hesaplanan saatlik üretim miktarlarını LÜM’de şebeke işletmecileriyle paylaşmakta ve bu miktarları ilgili sanal sayaçlara otomatik olarak kaydetmektedir.
Piyasa işletmecisi tarafından her bir grup için; mahsuplaşan saatlik tüketime karşılık tedarikçiye ödenecek tutar ile ihtiyaç fazlası üretim için lisanssız üreticiye ödenecek tutar ayrı ayrı hesaplanmaktadır. Bu tutarlar, Usul ve Esaslar’da belirlenen formüller çerçevesinde tespit edilerek görevli tedarik şirketleri tarafından Lisanssız Üretim Yıllık Toplam Ödeme Bildirimine (“LÜYTÖB”) dahil edilmektedir.
Elektrik enerjisini son kaynak tedarik tarifesi kapsamında tedarik eden tesislerde ise mahsuplaşma iki aşamalı olarak hesaplanmaktadır: Mahsuplaşılan tüketim miktarına kadar olan üretimler son kaynak tedarik tarifesi üzerinden, mahsuplaşmadan sonra kalan üretimler ise bedelli üretim limitine kadar ilgili tarife fiyatı üzerinden değerlendirilmektedir. OSB/EB ana sayacının DUY’un 17 nci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentleri kapsamında oluşturulan kategoride yer alması halinde, elektrik enerjisini şebeke sınırları içerisinde bulunduğu OSB/EB’den tedarik eden son kaynak tedarik limiti üstündeki tüketim tesisleri için de aynı hükümler uygulanmaktadır.
Sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarı esas alınarak ilgili şebeke işletmecisi tarafından sistem kullanım bedelleri hesaplanmaktadır. Görevli tedarik şirketi aracılığıyla ilgili şebeke işletmecisine ödenen ve YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak değerlendirilen enerji için ise lisanssız üretim tesisi sahibi kişilere herhangi bir fatura tebliğ edilmemektedir.
VI. Uygulama Koşulları ve Yükümlülükler
a) Şebeke İşletmecisinin Sorumlulukları
Bu Usul ve Esaslar kapsamında ilgili şebeke işletmecisi; lisanssız elektrik üretim tesisi sahibi kişiler tarafından ilişkilendirme başvurusu kapsamında teslim edilen Ek 1 formundaki bilgilerin doğruluğunu ve ilişkilendirme işleminin Yönetmelik ile Usul ve Esaslara uygunluğunu kontrol etmek ve başvuru sonucunu başvuru sahibine başvuruyu takip eden 5 iş günü içerisinde bildirmekle yükümlüdür. Bunun yanı sıra şebeke işletmecisi, LÜM’e kaydetmekle yükümlü olduğu tüm verilerin doğruluğunu ve piyasa işletmecisi tarafından belirlenen formatta zamanında kaydedilmesini sağlamak durumundadır. LÜM’e dahil olan tüketim tesisleri için DUY’un 23 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında işlem tesis edilmektedir.
Lisanssız üretim tesisi sahibi kişilerin saatlik üretim ve saatlik tüketim sayaç verileri, bedelli/bedelsiz/sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarları ve kalan bedelli üretim limitine ilişkin itiraz ve bilgi edinme talepleri başvuruyu takip eden 5 iş günü içinde karşılanmalıdır. Şebeke işletmecisi ayrıca VKN, grup numarası ve üretim tesisi bazında sistem kullanım bedeli ödemeli üretim miktarını hesaplayarak ilgili görevli tedarik şirketiyle paylaşmakla yükümlüdür.
b) Görevli Tedarik Şirketinin Sorumlulukları
Görevli tedarik şirketleri; YEKDEM kapsamında oluşan alacak/borç tutarlarını her fatura dönemi için piyasa işletmecisinin belirlediği formatta bildirmek ve LÜM’de belirtilen tutarları Yönetmelik’teki süreler içinde ilgili tedarikçilere ve/veya lisanssız üreticilere ödemekle yükümlüdür.
Görevli tedarik şirketi ayrıca, sistem kullanım bedeli ödemeli sanal sayaca yüklenen miktara karşılık gelen bedeli LÜYTÖB’a dahil ederek tahsil etmek ve ilgili şebeke işletmecisine ödemekle yükümlüdür. Bedelsiz sanal sayaca yüklenen üretim miktarı için ise herhangi bir talepte bulunamamaktadır. Lisanssız üreticilerin tedarikçi ve tüketim tesisi bazında saatlik mahsuplaşan tüketim ve/veya ihtiyaç fazlası üretim miktarına ve tutarına ilişkin itiraz ve bilgi edinme talepleri başvuruyu takip eden 5 iş günü içinde karşılanmalıdır.
c) Sorumlu Görevli Tedarik Şirketi
Sorumlu görevli tedarik şirketi, mahsuplaşma sonucu oluşan ihtiyaç fazlası enerji bedelini lisanssız üreticiye ödemekle yükümlü tedarik şirketidir. Her takvim yılı başında, grup bazında lisanssız üretim tesislerinin toplam kurulu gücünün en yüksek olduğu bölgedeki görevli tedarik şirketi bu sıfatla belirlenmekte olup yıl içinde değişmemektedir. Sorumlu görevli tedarik şirketi, lisanssız üreticiden muvafakat alması halinde piyasa işletmecisinin hazırladığı tesis bazlı mahsuplaşma raporuna erişebilmekte ve bunu ilgili üretici ile paylaşabilmektedir.
VII. Düzeltme İşlemleri
Şebeke işletmecisi, LÜM’e kaydettiği verilerde hata tespit etmesi halinde düzeltme yapabilmektedir. Güncel döneme ilişkin düzeltmeler, DUY’un 82 nci maddesinin dördüncü fıkrasındaki takvime uygun olarak gerçekleştirilmekte; nihai mahsuplaşma sonuçları ise nihai uzlaştırma bildirim takvimi ile aynı anda LÜM’de yayımlanmaktadır.
Geçmiş dönemlere ilişkin düzeltmeler ise DUY’un 133 üncü maddesinin beşinci fıkrasındaki süre sınırına tabidir. Bu kapsamdaki güncel veriler, her ayın 20’sinden takip eden ayın 10’una kadar şebeke işletmecisi tarafından LÜM’e kaydedilmektedir. Düzeltme yapıldığında, ilgili fatura döneminden itibaren o yılın kalan tüm fatura dönemleri için mahsuplaşma işlemleri yeniden hesaplanmaktadır.
VIII. Yürürlük, Geçiş Hükümleri ve Yürürlükten Kaldırılan Düzenlemeler
Usul ve Esaslar yayımı tarihi olan 5 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Geçici 1 inci madde uyarınca, 1 Haziran 2026 tarihi itibarıyla bu Usul ve Esaslar kapsamında gerçekleştirilecek mahsuplaşma işlemleri için mevcut ve oluşturulan yeni gruplarda yer alan tüketim tesislerinin 2026 yılına ait kalan bedelli üretim limiti verisinin şebeke işletmecileri tarafından Usul ve Esaslar’ın 6 ncı maddesinde belirlenen takvime uygun olarak LÜM’e bildirilmesi gerekmektedir.
Bu Usul ve Esaslar’ın yürürlüğe girmesiyle birlikte; 24 Haziran 2023 tarihli ve 32231 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Farklı Dağıtım Ya Da Görevli Tedarik Şirketi Bölgesinde Yer Alan Üretim ve Tüketim Tesislerinin Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar” ile 11 Ağustos 2022 tarihli ve 31920 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 Ağustos 2022 tarihli ve 11098 sayılı Kurul Kararı yürürlükten kaldırılmıştır. Bu değişiklik, mahsuplaşma işlemlerine ilişkin dağınık mevzuatın tek bir düzenleme altında toplanması bakımından önemli bir adım niteliği taşımaktadır.
Daha fazla bilgi ve destek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
PDF İndirin
s.kayikci@lbfpartners.com
